سیارات فراخورشیدی-1
آشكار سازي جهانهاي دور
مترجم: آرش فراست
ستاره شناسان تا كنون بيش از 160 سياره بيرون از منظومه ي شمسي ما كشف كرده اند. واقعاً اين دنياها چه شكلي هستند؟
تا سال 1999 ستاره شناسان قاطعانه وجود 30 سياره ي فراخورشيدي را تصديق كرده بودند. اما ما واقعاً هيچ چيز درباره ي آنها به جز جرم و مدارشان نميدانستيم. براي اينكه به حتي آسانترين سوالات درباره ي خصوصيات فيزيكي آنها پاسخ دهيم، مي بايست سياره اي گذرا ( داراي ترانزيت) كشف مي كرديم كه از مقابل ستاره ي اصلي بگذرد به طوري از روي زمين قابل مشاهده باشد. طبق قوانين احتمالات و تعداد در حال افزايش سيارات بيروني(فراخورشيدي)، مي دانستيم كه جسم عبور كننده در هر زماني كشف خواهد شد. من آن قدر به اين يقين داشتم كه بعد از تعطيلاتي يك ماهه و دوري از تلفن،E-mail و روزنامه، اولين سوالي كه پرسيدم اين بود: آيا در اين مدت ستاره شناسان سياره اي ترانزيت دار كشف كرده اند؟!
حالا ما بيش از 160 سياره ي بيروني پيدا كرده ايم و ميل ما براي توصيف آنها شدت يافته است. نزديك 30 مشتري مانند داغ مثل 51 بتا_فرس شناخته شده اند.
كشفيات اخير اين طبقه بندي را به اجرام داغ هم جرم نپتون و حتي اجرام داغ ابر زمين_جرم گسترش داده است. و برخلاف همدمان منظومه اي آنان، بيشتر اين سيارات مداراتي با خروج از مركز خيلي بالا دارند و به طور شگفت انگيزي به ستاره ي مادر نزديكند- در فضاي كوچكي براي سيارات كوچك مثل زمين. مطلب متحد كننده ي تمام اين كشفيات اين است كه ساختار سيارات گوناگون و تصادفي است، ظاهراً اين احتمالات جرم، اندازه، فاصله از ستاره و خصوصيات ديگر را شامل ميشود. تقريباً تمام سيارات بيروني به طور غيرمستقيم و از طريق روش اثر داپلر كشف شدند، روشي كه دو شخص با نامهاي آر پاول باتلرR.paul Butler و جفري دابليو مارسي Geoffrey W.Marcyتوسط آن ستاره اي را براي حركت ناچيز كه از اعواي سيارات ناشي ميشود را، بازبيني كنند. تلو تلو خوردن يك ستاره فقط مدار و حداقل جرم سيارات شناخته نشده است. اين اندازه گيري ها سوالات زيادي را بي پاسخ ميگذارند. آيا اين سيارات،گازي و اصولاً شبيه مشتري و زحل هستند يا سنگي و مثل سيارات زميني هستند يا چيزي بين اين دو؟ چگونه داراي خروج از مركزي به اين بالايي هستند اگر در صفحه اي مستدير شكل گرفته اند،آنطور كه در فرضيه ي شكلگيري ستارگان مستلزم است؟ آيا به مكان فعلي خود مهاجرت كرده اند؟ طبيعت و تركيبات اتمسفر آنان چگونه است؟ آيا مشتريهاي داغ اتمسفرهاي ضخيم دارند، يا اينكه اتمسفر آنان توسط گرماي ستاره ي مادر آنان بخار شده؟ آيا داراي حلقه يا قمرهايي هستند؟ با اين احتمالات جالب ،ستاره شناسان مي خواهند از فقط دانستن اينكه اين سيارات وجود دارند فراتر روند. ما ميخواهيم اين داده ها را به جهان واقعي متمايل كنيم، مثل سيارات منظومه ي خودمان. متاسفانه ما فعلاً نميتوايم از ابزار معمولي مان براي مطالعات اجرام دور استفاده كنيم- طيف سنجي- چون درخشندگي و تشعشعات زياد ستارگان همجوار تابش ضعيف اين سيارات را مي پوشاند. براي بدست آوردن طيف يك سياره ي بيروني در طول موجهاي مرئي، يك تلسكوپ به آينه هايي جندين هزار بار صاف تر و تكنيكهايي يك ميليون بار بهتر از تكنيكهاي سد كننده ي نور ستارگان از تلسكوپهاي فعلي داشته باشد. خوشبختانه طبيعت با دسته اي از سياراتش خيلي سخاوتمند است و مجموعه اي فراهم ميكند كه ما مي توانيم قبل از عكسبرداري مستقيم و انجام طيفسنجي مي توانيم مطالعات انجام دهيم: سيارات داراي ترانزيت. در اواخر سال 1999، اخترشناسان اعلام كردند كه سياره ي اچ دي 209458 بي از مقابل ستاره اش عبور ميكند. با داشتن دوره ي تناوب 3.5 روزه به دور ستاره اي درخشان(قدر 7.6) حركت ميكند.
ادامه دارد...
برگرفته از Sky&Telescope: